Konwencjonaliści przyj., że w nauce wyst. hipo., prawa i teorie, które nie są jednoznacznie wyznaczane lub potwier. przez doświ., a uczeni dokonują arbitr. wyboru spośród możl. Rozstrz., kierując się przy tym wzglę. korzy-ści, wygody. Takie hipo., prawa i teorie mają więc konwenc. charakter. Nauka zaś jest arbitralną działaln. uczonych nie wyznaczaną doświadcze. Konwencj. skrajny głosił Le Roy; że nauka jest obrazem świata zdeform. przez intelekt i nierealistycznym, fakty i prawa są sztucznie konstruowane przez uczonych.

Wg Woleńskiego filoz. anali-tyczną wyróżn. takie cechy, jak: "podnoszenie aktywn. Filozo. do logiki, stosunkowo duży udział problem. metafilozoficznej i metodol., żywe zainteres. problematyką lingwist., nacisk na kwestie epistemolog., czy minimalizm filozoficzny, chociaż nawet wzięte razem nie kształtują jednoznacznie filozofii nauki".
Do filoz. analit. Woleński zalicza 7 nur-tów: l) filozofię zdrowego rozsądku Moore'a, 2) atomizm log. Russella i tzw. pierwszą filozofię Wittgensteina, 3) empiryzm log., zwany też neopozytywizmem, 4) szkołę Iwowsko-war-szawską, 5) drugą filozofię Wittgensteina, 6) oksfordzką filozofię języka potocznego, reprezentowaną przez Austina, Ryle'a i Strawsona, oraz 7) filozofię formalną.
Nie wszystkie one jednak ukształtowały filozofię nauki. Są to te nurty, które nadały forma. charakter filoz. nauki i stworzyły jej podstawy metodolog., głównie przez wprowa-d. zasad i metod logicznej analizy języka nauki. Należą do nich: atomizm log., szkoła lwowsko-warszawska, log. empiryzm i filozofia języka potocznego.

Atomizm log. - stanowisko to ukształtowały poglądy Russella i Wittgensteina. At. log. Russela stanowi próbę zastos. logiki poprzez analizę formalno-logiczną ję-zyka do popraw. opisu rzeczyw.. Elementarnymi skład-ni. logicz. struktury języka są zdania atomiczne, którym odpowiadają elementarne składniki stanów świata, czyli fakty atomiczne. Podstawą tego ujęcia są środki logiczne, jakie Russell opracował tworząc system logiki formalnej jako fundamenty ma-tematyki z Whiteheadem w trzech tomach pracy "Principia Mathematica". Russell był pierwszym filozofem, który opracowal i zastosowal analizę logiczną jako metodę rozwiązywania problemów filozofii. Współtworca koncepcji atomizmu był Wittgenstein, który przedstawil ją w 'Trakcie logiczno-filozoficznym'. Zawiera program atomizmu określającego logiczną formę świata, jak również wskazania fundamentalnych problemów filozofii analitycznej.

Szkoła lwowsko- warszawska - ukształtowała filozofie i metodologię nauki w Polsce i wpłynęła na jej rozwój w skali europejskiej. Cechy szkoły: - logika, semantyka (=znaczenie j.), jasność,- analityka ( podstawowy kanon analityczny szkoły był związany z logiką formalną), antydogmatyzm,- dyskusja; wysoki krytycyzm i morale. Postulatem naczelnym był postulat stosowania w badaniach filozoficznych metod analizy semantycznej przy docenieniu w procesie wykrywania twierdzeń szeroko rozumianej intuicji. Twardowski {założyciel szkoły} Ajdukiewicz {metoda parafraz przekształcenie, operacja logiczna wprowadzająca jasność i intersubiektywność do argumentacji filozoficznej, oddanie czyjejś myśli w innej formie}Łukasiewicz, Tarski, Kotarbiński {reizm = konkretyzm} Log. empiryzm - zw. Także neopozytywizmem wywodzi się z Kola Wiedenskiego. Głównymi składnikami poglądów filozoficznych przedstawi-cieli Koła Wiedeńskiego był: empiryzm i logiczna analiza języka.
Empiryzm ten zakładał, że wiedzę o rzeczywistości zdobywa się przez doświadczenie, a kryterium rozpoznania wiedzy empi-rycznej jest empiryczna sprawdzalność. Problem sprawdzalności związany jest natomiast z kwestią sensowności (tj. tylko wtedy, kiedy jest empirycznie sprawdzalne lub ma charakter analityczny). Wpływ zaś logicznego empiryzmu na filozofię nauki polega na tym, że "zdetermino-wał (on) całą współczesną filozofię nauki przede wszystkim po-przez wprowadzenie kategorii filozoficznych służących do ujmo-wania fenomenu nauki. Do najważniejszych zagadnień należą: a) rozróżnienie kontekstu odkrycia i uzasadnienia, b) negacja metafizyki oparta na empiry-zmie, c) językowe ujmowanie nauki, d) prymat teorii nad obser-wacją i eksperymentem, e) pojmowanie nauki jako zjawiska auto-nomicznego rozpatrywanego w izolacji od pozostałych dziedzin kultury, f) pojmowanie filozofii nauki jako autonomicznej dzie-dziny filozofii badającej naukę rządzoną specyficznymi dla niej prawami, g) przedkładanie kwestii metodolog.ch nad epistemologiczne, co jednak nie oznacza negacji badań epistemologicznych

Filozofia języka potocznego Głównym przedmiotem jej zaintresowań stała się analiza filo-zoficzna języka potocznego (ordinary language) i jego użytkowa-nia. Do jej głównych reprezentantów należą: Austin, Ryle i Strawson. Austin "zadanie filozofii rozu-miał jako interpretację języka potocznego, tj. odkrywanie rzeczy-wistej struktury i rzeczywistych funkcji tego języka. Ryle glosil poglad, ze zadaniem filozofii jest wykrywanie żródeł absurdalnych teorii filozoficznych i blednych konstrukcji, które maja charakter błędów językowych.

Nurt krytycznego racjonalizmu Nurt ten prezentują przede wszystkim poglądy Poppera i La-katosa. Koncepcja krytycznego racjonalizmu Poppera wyraża się w postulacie krytycyzmu polegającego na nieustannej racjonalnej kontroli teorii i poglądów naukowych przez ich krytyczną dysku-sję i sprawdzanie. Koncepcja ta w metodologii Poppera występuje w postaci idei falsyfikacjonizmu. Poglądy Lakatosa modyfikują koncepcję falsyfikacjoni-zmu w postaci metodologii naukowych programów badawczych

Racjonalizm krytyvzny i falsyfikcjonizm Poppera. Przedstawiał koncepcje opozycyjne wobec indukcjonizmu i analizy logicznej filozofii analitycznej i logicznego empiryzmu w wersji Koła Wiedeńskiego. Popper nie jest analitykiem i zdecydowanie .występował przeciw filozofii analitycznej. Jak wykazuje jednak Chmielewski , racjonalizm krytyczny stanowi podstawową ideę filozofii |nauki Poppera. Sam Popper (1997: 65) krytyczny racjonalizm Pokreślił jako odpowiedź na pytanie: "w jaki sposób możemy ży-wić nadzieję na wykrycie i wyeliminowanie błędów?", która jest następująca: "poprzez krytykę teorii i przypuszczeń (...) i spekulatywnych prób rozwiązania problemów". Głównym trzonem filozofii nauki Poppera i wyrazem kry-tycznego racjonalizmu jest falsyfikacjonizm., głosi, że rozwój wiedzy naukowej nie dokonuje się przez indukcyjne uzasadnienie teorii, lecz przez systematyczną krytykę i eliminację hipotez. Metoda ta polega na stawianiu hi-potez, wyprowadzaniu z nich dedukcyjnych konsekwencji i sprawdzaniu ich poprzez testy empiryczne, po to, aby te hipotezy obalić, tj. sfalsyfikować. Metodę tę nazywa się również hipotetyczno-dedukcyjną.

Metodologia naukowych programów badawczych Lakatosa - stanowi krytyczne przekształcenie koncepcji rozwoju nauki i zasad falsyfikacjonizmu Poppera, Modyfikacja zasad falsyfikacjonizmu polega na liberalizacji kryteriów falsyfikowalności. Swoje stanowisko prezentujące falsyfikacjonizm wyrafinowa-ny (gdzie teoria jest «akceptowalna» lub «naukowa» jedynie wtedy, gdy posiada potwierdzaną nadwyżkę treści empirycznej i wiedzie do odkrycia nowych faktów) przedstawia Lakatos w postaci metodologii programów ba-dawczych. Program badawczy składa się według Lakatosa z twardego rdzenia (hardcore), pasa ochronnego (protective belt) i heurystyk. Twardy rdzeń jest zbiorem założeń i twierdzeń wyznaczających kierunek badań i nie poddawanych krytyce wewnątrz programu. Pas ochronny składa się z hipotez pomocniczych. Heurystyki stanowią wskazanie i sugestie okreslajace sposoby postepowania badawczego.

Orientacja socjologiczno-historyczna Orientacja ta, określana też jako historyczny relatywizm, stano-wi zbiór różnych stanowisk, które łączy przekonanie o historycz- | nym charakterze modeli metodolog.ch nauki. Wiąże się to z upatrywaniem głównych determinant rozwoju nauki również lub tylko w czynnikach zewnętrznych, pozapoznawczych w jej otoczeniu kulturowym i społecznym.

Paradygmatyczna teoria Kuhna- Obraz rozwoju nauki Kuhna ujęty schematycznie przedstawia się następująco: prenauka - nauka instytucjonalna (normalna) -kryzys - rewolucja - nowa nauka instytucjonalna - nowy kryzys. Rozwój nauki odbywa się w sposób nieciągły, a zarazem cy-kliczny i przebiega tak, że okresy nauki instytucjonalnej są prze-dzielane kryzysami i rewolucjami naukowymi, przy czym okresy te wyznaczają tzw. paradygmaty naukowe. Pojęcie paradygmatu ma kluczowe znaczenie dla koncepcji rewolucji naukowych (to pewne akceptowane normy wspolczesnej praktyki naukowej, wzory obejmujace prawa, teorie, zastosowania i wyposazenie techniczne - tworzace model , z którego wylania się jakas zwarta tradycja badan naukowych.

Stanowiska postkuhnowskie: 1. Ewolucyjna teoria nauki Toulmina - neguje podstawowe zasady filozofii analitycznej , a zwłaszcza logicznego empiryzmu. Podstawą pogladow jest relatywizm historyczny. Zalozenia i tezy: 1. Racjonalnosc nie może być utozsamian z logicznaoscia. 2. Rozwoj nauki ma charakter ciagly i racjonalny.
2. koncepcje Laudana przedstawiające model ewolucji nauki. Zmiany zachodzące w nauce Laudan (1974) rozpatruje w postaci postępu naukowego, którego kryterium jest wzrost wydajności w rozwiązywaniu problemów, przy zmianie jednej tradycji badaw-czej na inną. Pojęcia problemu i tradycji są centralnymi pojęciami koncepcji Laudana. Naukę określa Laudan jako działalność rozwiązującą problemy. Dzieli je na problemy empiryczne i pojęciowe. Samo pojęcie pro-blemu empirycznego przedstawia dość ogólnie jako wszystko to, co dotyczy świata przyrodniczego. Problemy pojęciowe są charakterystykami teorii pojmowa-nych jako struktury pojęciowe.

3. Koncepcje ideału nauki Amsterdamskiego rozumie ' zespół uznawanych w danym czasie poglądów na cele działalności naukowej wyznaczających zarazem jej metodę'. Funkcje jakie spelniaja idealy wiedzy to: wyznaczanie potencjalnych granic nauki, filtrowanie problemow naukowych , współwyznaczanie reguł metodolog.ch badań.

Metodologia formalno - strukturalna Stanowi kontynuacje filozofii analitycznej. Podziela z nim szczegolne zainteresowanie nauką i znaczenie logiki lub - szerzej - metod formalnych w analizie metodologicznej i filozoficznej. Do czołowych twórców dostarczających podstawowych narzędzi formalnych, należą: Hintikka, Konger, Kripke i Montague, a podejścia te cechuje zde-cydowanie semantyczny i pragmatyczny punkt widzenia. Według tej koncepcji lo-gika prawdziwościowa jest podstawowym narzędziem analiz for-malnych dokonywanych w nauce, a jej pozycja wydaje się nieza-grożona". Nurt neopragmatyczny - ujmuje się jako odmianę filozofii analitycznej, w którym stara się rozwiązać problemy stawiane jeszcze na gruncie logicznego empiryzmu., ale wykorzystując koncepcje klasycznego pragmatyzmu. Za inspiratora neopragmatyzmu uznaje się Quine'a, którego poglądy zawierają elementy konwencjonalizmu, logicznego empiryzmu i pragmatyzmu.

Orientacje esencjalistyczne - Idealizacyjna teoria nauki - sformułowana przez Nowaka obejmuje problematykę działalnosci badawczej jak i procesu poznawczego. Teoria działalności badawczej określa podstawowy model nauki, dla którego główną metodą poznawczą jest metoda idealizacji. Według Nowaka esencjalizm nadaje rozróżnieniu pomiędzy istotą a pozorem sens obiektywny - pewne aspekty zja-wiska są w samej rzeczywistości podstawowe, główne, istotne, a inne - wtórne, uboczne czy pozorne. Postępowanie badawcze realizujące tezę esencjalizmu prze-biega w następujący sposób: "a) ustala się jakie czynniki są istotne dla badanego; b) dokonu-je się hierarchizacji w obrębie tego zespołu - wyróżnia się czyn-niki główne i uboczne; c) wprowadza się założenia eliminujące czynniki uznane za uboczne d) następnie usuwa się te założenia i zarazem modyfikuje wyjściową hipotezę.

Filozofia nauki realizmu transcendentalnego Przedstawia filozofię nauki na gruncie realizmu ontologicznego i w zasadniczej opozycji do empiryzmu i pozytywizmu. Za-początkowana została przez Harre. Jej ontologiczne ujęcie nazwane realizmem transcendentalnym przedsta-wił Bhaskar. Realizm transcendentalny rozpatruje obiekty wiedzy jako struktury i mechanizmy gene-rujące zjawiska, a wiedzę jako przedmiot społecznej aktywności nauki. Obiekty te nie są ani zjawiskami (empiryzm), ani też kon-struktami ludzkimi nałożonymi na te zjawiska (idealizm), lecz są realnymi strukturami, które trwają i działają niezależnie od na-szej wiedzy, naszego doświadczenia i warunków.
Tezy: l) Wyróżnia się dwa rodzaje "przedmiotów wiedzy: przechod-nie i nieprzechodnie, 2) przyjmuje zróżnicowanie rzeczywistości na trzy sfery: ralną, aktualną i empiryczną. 3) realne struktury sa mechanizmami generującymi, tzn. sposbami stawania się rzeczy. 4) prawa naukowe są twierdzeniami o mechanizmach lub siłach przyczynowych , a nie stałych związkach zdarzeń. 6) zarówno rzeczywistosc jak i wiedza o niej podlegają strtyfikacji.

BUNGE w 'Traktacie' obejmuje głownie semantykę (teorie znaczenia i prawdy), epistemolo-gię (teorie wiedzy), metafizykę (ogólne teorie świata) i etykę (teorie wartości i działania). Głównymi działami filozofii Bungego są: semantyka, ontologia, epistemologia i metodologia oraz etyka.. Bunge przyj-muje, że semantyka zajmuje się głównie symbolicznym języ-kiem pojęciowym nauki, którego wyrażenia symbolizują konstrukty obejmujące pojęcia, twierdzenia i teorie. Ważnym składnikiem semantyki Bungego jest pojęcie inter-pretacji teorii na-ukowej. Bunge wyróżnia cztery rodzaje interpretacji sys-temów pojęciowych- 1) interpretację jako ornaczanie (desygnowa-nie) 2) interpretację matematyczną, 3) raktualną oraz 4) pragma-tyczną. Pierwszy rodzaj interpretacji zachodzi między symbolem a konstruktem, a pozostałe między konstruktami. Ontologia Bungego obejmuje koncepcje dotyczące podstawowych własności i struktur realnego świata. Ontologia w ujęciu Bungego powinna być ścisła i naukowa. Ścisłość ta polega na budowaniu teorii ontolog.ch za pomocą logiki i matematyki. Rozpatrując stosunek ontologii naukowej do nauk formal-nych, Bunge przyjmuje, że ontologia zakłada mate-matykę i logikę dedukcyjną. Podstawową koncepcją ontologii systemowej jest pojęcie systemu. Według Bungego syatem jest 'złożonym obiektem' który 'ma określony skład, strukturę i otoczenie.' Epistemologia i metodologia przedstawia według Bungego "podstawowe ce-chy poznania i wiedzy oraz podstawowe zasady pozyskiwania, ana-lizy i wykorzystywania wiedzy". Epistemologia lub teoria wiedzy (...) jest polem badań dotyczącym generalnie wiedzy ludzkiej - potocznej i naukowej, intuicyjnej i formalnej, czystej i stosowanej, a metodologia (...) jest dyscypliną, która stu-diuje zasady owocnych badań, zarówno w życiu codziennym, jak i nauce, technologii lub w humanistyce.